Welk tempo voor een groepsrit op de fiets?

‘Welk tempo rijden we?’ Dat is de vraag die iedereen stelt voor een groepsrit, en het antwoord zorgt voor de meeste teleurstellingen als het verkeerd ingeschat is. Te snel, en de minst getrainden zitten de hele ochtend aan hun limiet. Te langzaam, en de snelsten vervelen zich. Zo begrijp je wat een gemiddelde snelheid is, stem je die af op de route en de groep, en gebruik je die om het tijdstip van terugkomst te voorspellen.

Wat ‘gemiddelde snelheid’ betekent

De gemiddelde snelheid is de afgelegde afstand gedeeld door de tijd dat je fietst. Het belangrijke woord is fietst: in het dagelijks gebruik, en op de meeste fietscomputers, telt de gemiddelde snelheid de stops niet mee. De koffiestop halverwege, een lekke band, wachten voor het stoplicht of hergroeperen boven op een heuvel tellen niet.

Vermeld het erbij als je een tempo aankondigt en er twijfel kan bestaan. ‘25 km/h gemiddeld, rijdend’ en ‘25 km/h inclusief pauzes’ beschrijven helemaal niet dezelfde rit: voor de tweede moet je duidelijk sneller rijden om de stops te compenseren.

Richtwaarden op de weg, op gravel en op de mountainbike

Op de weg zijn drie richtwaarden genoeg om een rit te plaatsen:

• Rond 20 km/h: rustig tempo. Je kunt onderweg praten, recreatieve fietsers volgen zonder moeite, en het is het ideale tempo om de draad weer op te pakken of voor een heuvelachtige route.
• Rond 25 km/h: gemiddeld tempo. Het past bij fietsers die elke week rijden en vraagt al wat uit de wind rijden in het wiel van een ander.
• Rond 30 km/h: sportief tempo. Het vraagt vrij vlak terrein, een homogene groep en georganiseerd kopwerk.

Op gravel drukken onverharde paden, stenen en technische stukken het gemiddelde, zelfs met goede benen. Op de mountainbike is het verschil nog groter: op singletracks is een gemiddelde dat ver onder dat van de weg ligt heel normaal. Kondig in beide gevallen een voorzichtig tempo aan, ook als je dan wat vroeger aankomt.

Hoogtemeters en wind veranderen alles

Een tempo betekent pas iets in verhouding tot de route. Dezelfde fietser die op een vlakke ronde 25 km/h haalt, zakt op een route met meerdere klimmen een flink stuk lager: wat hij in de afdalingen wint, maakt de tijd die hij bergop verliest nooit goed. Hoe meer hoogtemeters ten opzichte van de afstand, hoe lager het gemiddelde.

De wind werkt in dezelfde richting. Stevige tegenwind over een lang stuk laat de snelheid kelderen en slijt de groep, terwijl de wind in de rug op de terugweg niet alle verloren tijd goedmaakt. Belooft de rit winderig te worden, stel het tempo dan beter naar beneden bij. De gids over het kiezen van de dag voor een fietstocht op basis van het weer legt uit hoe je wind, windstoten en de kans op buien leest.

Het tempo kiezen voor een gemengde groep

De regel is eenvoudig: je gaat uit van de langzaamste. Een geslaagde groepsrit is een groep die samen vertrekt en samen terugkomt. Kondig het tempo aan dat de minst getrainde deelnemer over de hele afstand kan volhouden, niet het tempo dat hij op zijn beste tien kilometer haalt.

Zijn de niveauverschillen te groot, maak dan liever niveaugroepen: een rustige groep en een snellere groep, met hetzelfde startpunt en eventueel een gezamenlijk verzamelpunt voor de koffie. Iedereen rijdt in zijn eigen tempo, en niemand brengt de rit door met wachten of afzien.

Het tijdstip van terugkomst inschatten

De basisberekening past op één regel: rijtijd ≈ afstand ÷ gemiddelde snelheid. Daarna tel je de pauzes erbij op.

Neem een ronde van 80 km met een gemiddelde van 25 km/h. 80 gedeeld door 25 geeft 3,2 uur, oftewel 3 u 12 rijtijd. Tel er een koffiestop van 20 minuten en een paar hergroeperingen bij op, laten we zeggen 30 minuten in totaal: bij een start om 8.30 uur ben je rond 12.15 uur terug. Genoeg om wie voor de lunch verwacht wordt gerust te stellen.

Op Cyclodate, waar je een groepsrit aanmaakt op basis van je GPX, kiest de organisator een tempo Rustig (20 km/h), Gemiddeld (25 km/h), Sportief (30 km/h), of een vrije waarde van 12 tot 45 km/h. De getoonde duur wordt precies zo berekend, afstand gedeeld door gemiddelde snelheid, zonder correctie voor hoogtemeters of pauzes. Kondig dus een gemiddelde aan dat al rekening houdt met het reliëf van je route: op een heuvelachtige ronde geeft het tempo ‘Gemiddeld’ van 25 km/h een te optimistische duur.

Het tempo telt ook voor het weer. Cyclodate gebruikt het om in te schatten hoe laat de groep elk stuk van de route passeert, en dus welk weer ze daar tegenkomt. Een lager tempo verschuift de hele route in de dag: een bui die aan het eind van de ochtend voorspeld is, kan dan op de groep vallen, en de rangschikking van de voorgestelde data kan veranderen. Daarom kun je beter een realistisch dan een optimistisch tempo aankondigen.

Het tempo vasthouden op de fiets

Kopwerk in beurten

In een groep kost uit de wind rijden in het wiel van je voorganger duidelijk minder moeite. Het principe van het kopwerk: iedereen rijdt een paar minuten op kop, gaat dan opzij en laat zich naar achteren zakken. De sterksten kunnen langere beurten nemen, de minder getrainden korte beurten, of in het wiel blijven. Wie op kop komt, houdt het aangekondigde tempo aan in plaats van te versnellen.

Hergroeperen

Plan hergroeperingspunten: boven op de heuvels, bij kruispunten, voor een drukker stuk weg. Die korte stops voorkomen dat de groep over honderden meters uiteenvalt, en niemand komt alleen of verdwaald te staan.

Op de klimmen bepaalt de zwakste het tempo

Bergop lopen de verschillen heel snel op. Er zijn twee opties: de groep klimt in het tempo van de langzaamste, of iedereen klimt in zijn eigen tempo en de groep wacht boven op elkaar. In beide gevallen bepaalt de zwakste het tempo van de rit. Zo eindigt iedereen met een glimlach en komt iedereen de week erna terug.

Samengevat

• Vermeld of het aangekondigde tempo de pauzes wel of niet meetelt.
• Ga op de weg uit van de richtwaarden 20, 25 en 30 km/h, en verlaag ze op gravel, op de mountainbike, op een heuvelachtige route of bij harde wind.
• Stem het tempo af op de langzaamste, of maak niveaugroepen.
• Bereken de rijtijd, tel de pauzes erbij op en kondig een tijdstip van terugkomst aan.

Het tempo is maar één stap van de organisatie. Voor de route, de keuze van de data en de checklist voor de dag zelf volg je de gids over het organiseren van een groepsrit.